Andere namen

Het is intrigerend: je loopt door Heiloo en je ziet de namen van straten of gebouwen. Waar komen ze vandaan? Het zijn vaak heel oude namen zoals Herenweg, of Westerweg, of namen die verwijzen naar de historie van Heiloo.
Vaak zijn dat veldnamen, zoals Hoog en Laag of het Hoekstuk. Een veldnaam is een benaming van een stukje land of water.
Ook zijn er namen die verwijzen naar personen die voor Heiloo van belang waren, zoals Nicolaas Beets of Rector Frederik.
Er zijn natuurlijk ook fantasienamen die geen directe band hebben met het dorp, maar gelukkig nog niet zo veel.

Als je vragen hebt over zo’n naam dan is er het uitstekende boekje van Henk Oostendorp: Het Straatnamenboek van Heiloo. Gebaseerd op jarenlang onderzoek levert dit een schat aan informatie op. Een handig overzicht vind je hier.

Maar het is ook leuk om zelf wat te gaan puzzelen in het archief of rond te neuzen op oude kaarten op zoek naar meer informatie.

Ik werd speciaal geïnspireerd door de oude kaarten van Zoutman en de compilatie van van den Berg, die beide zeer veel veldnamen bevatten. Op de kaart zie je waar de besproken landjes liggen.


Waar liggen de landjes? weergeven op een grotere kaart

Heiloo west – zondagmiddag…

Hoekstuk
In polder het Maalwater ligt een weiland dat op de kaart van Zoutman deze naam draagt. Het is een stuk land in een uithoek van de polder. Iets ten noorden van de huidige Varnebroeker molen. Deze molen is afkomstig uit de polder Varnebroek en heeft in polder het Maalwater na restauratie een nieuwe plek gevonden. Het weiland lag dus wat noordelijker dan Oostendorp aangeeft. Nu is het een straat met o.a. een winkelcentrum.

Omloop
Een omloop is een deel van een windmolen, het platform waarover je om de molen heen kunt lopen. Zo kun je van alle kanten de molen bedienen.

Maar Zoutman benoemt in 1665 diverse stukken land tussen de voormalige eilanden als Omloop. Ook op de kadasterkaarten van v.d. Berg is te zien dat het dan voormalig water tussen de eilanden van de oude Egmondermeer betreft. Misschien waren dit vaarroutes in het ondiepe meer. Moest hier om worden gelopen met de trekschuiten?

Percelen met -omloop in de naam (v.d. Berg)

Op zich is de naam slim bedacht. Een wijk met veldnamen en een met molenonderdelen liggen in de buurt, een dubbele betekenis is dan een goed idee. Verder is het een soort rondweg: ook een omloop: een derde betekenis!

Kandelaar
Een stuk land bezuiden de Vennewatersweg, bij het huidige gemaaltje.

Westerzij
Het lijkt een wat neutrale naam voor dit appartementengebouw, maar er is wel degelijk een Westerzij als veldnaam. De westelijke boerderijenreeks van Kranenburg tot aan de huidige Pastoor van Muijenweg (in totaal zeven locaties) wordt in het Quohier der Verpondingen van Heiloo uit 1732 onder deze voor de hand liggende naam samengevat.

Huizen en boerderijen
In Heiloo West zin diverse straten vernoemd naar huizen uit Heiloo, alle beschreven door Oostendorp. Hier komen mijn aanvullingen, als de ‘bron’-locaties op de kaart hier boven zijn aan te geven:

Termijen
Vernoemd naar het huis ter Mije, ook wel Kranenbroek.

Vredenoord
Oostendorp meldt dat dit geen historische Heilooër naam is, hij staat vermeld voor de boerderij die nu op de plek van het voormalige Kranenbroek staat.

Oudburgerlaan
Vernoemd naar originele straatnaam, al in 1262 genoemd, nu de huidige Stationsweg en Kanaalweg. Het vermoeden bestaat dat deze laan naar een huis of kasteel leidde, de Oudburg.

Mariënstein
Huis aan de Kennemerstraatweg tegenover de Kerkelaan, in 1971 afgebroken.

de Ronge
Boerderij, in de Westerzij.

Kraaienlaan
Bosweggetje dat vanaf de Kennemerstraatweg over het spoor naar de Baafjespolder loopt. Op de kaart van Willem Blaeu uit 1635 staat het al aangegeven en loopt het helemaal door tot de oude vaart. Op de kaart van Uitwaterende sluizen uit 1745 waar voor het eerst de naam als Craeyelaen verschijnt, loopt het niet verder dan het dijkje van de Baafjespolder.
De voor de hand liggende verklaring is, dat het naar of langs een kraaienbosje liep, Siluette eines Rabengeboomte waar kraaien zich ’s avonds verzamelen voor het slapen. Of er stonden bomen met een kolonie roeken er in.
Maar er is een veel leukere… De Friese godin Baduhenna -van de slag- kon in de gedaante van een kraai (zwarte kraai, roek of raaf) op het slagveld verschijnen. Zou dit weggetje iets met deze slag te maken hebben?