Schulpwegen -vaarten en -stetten

Schulperij bij Egmond weergeven op een grotere kaart

Overal in de duinen van Kennemerland kom je de schulpwegen tegen.

Bij Egmond Binnen was dat o.a. de huidige Middenweg door de duinen, bij het dorp heet deze Oude Schulpweg. Deze vindt een vervolg in de Doelen, daarna een gruisweggetje met de oude naam Schulpweg met op het einde de Schulpstet. Hier staat nu een informatiepaneel van het Monnikenpad. Op  de kaart van Blaeu (1635) staan hierbij Schelphoopen vermeld. Daar werden de schelpen overgeladen en verscheept via de Schulpvaart en de Egmonder (Binnen-) Vaart naar de kalkoven aan de Hoevervaart bij Alkmaar.

Het schulpstet bij de Doelen in Egmond Binnen

Het schulpstet bij de Doelen in Egmond Binnen

Ten westen van het dorp is er ook nog de Nieuwe Schulpweg, die destijds door het Vennewater liep en vandaar langs de Westerberg en het Sandervlak naar zee, halverwege paal 41 en 42. Ook de Nieuwe Schulpweg is oud, hij staat gedeeltelijk op de kaart van Blaeu uit 1635, helemaal op de Topografische en Militaire Kaart van 1864 en op de gemeentekaart van Egmond-Binnen uit 1867 en als restant op de topografische kaart van 1957. Daarna is het pad door de duinen grotendeels afgesloten. In Google Maps is het nog goed te volgen.
Deze ‘nieuwe’ route kan ook  leiden naar het voormalige haventje aan de Kloosterweg in Egmond Binnen: nog een stet. Maar deze stet is pas na 1900 in gebruik voor de nieuwe kalkovens aan de Hoevervaart bij de Hogeweg (Bronner, 2009). Misschien woonden die recente schelpenvissers wel in het huidige buurtje aan de Nieuwe Schulpweg.

Egmond aan de Hoef had na 1586 een schulpstet bij het Mallegat (de huidige Julianaweg, het Mallegat is gedempt). De schelpen zullen wel uit Egmond aan Zee zijn gekomen. Bronner (2009) geeft hierover waardevolle informatie. Zij vermeldt o.m. dat de stad Alkmaar toezag op de kwaliteit en in 1774 een Keure en Ordonnantie nopens de schulpen opstelde. De schelpen werden via de Hoevervaart naar de stad vervoerd.

Schelphoopen op de kaart van Blaeu, er zijn geen kalkovens afgebeeld. Werden ze toen al naar de Voormeer verscheept? (Regionaal Archief Alkmaar)

 

Ook bij Wimmenum staan op oude kaarten een Schulpstet en een Schulpvaart vermeld, de laatste uitkomend op de Wimmenummervaart. De bewoners hadden in 1514 al de schulperij als hoofdmiddel van bestaan (Bronner, 2009), de aanvoerroute van zee is vermoedelijk de huidige Woudweg bij het Woud geweest. Stet en vaart liggen hier dicht bij. Afgaand op de mogelijke vaarroutes gingen de schelpen aanvankelijk over de Bergermeer naar Alkmaar. Maar na de drooglegging gingen ze vast niet (meer) naar de oven aan de Hoevervaart, maar naar meer noordelijk gelegen ovens, bijvoorbeeld die aan de Voormeer. De vaarroute na de drooglegging zal via de Berger Ringsloot zijn gegaan. Maar in de nieuwe polder kwam ook een nieuwe weg, de Meerweg, nu gedeeltelijk de Hoeverweg. Bij het huidige tankstation droeg die weg rond 1849 (Topographische en Militaire Kaart) de naam Schulpweg, wat duidt op vervoer naar Alkmaar via de weg.

Stet
Stet is een Noordhollands woord voor een aanlegplaats voor alles wat per schip wordt vervoerd.
Je vindt ze op de overgang van hoger naar lager land. Vervoer over water was vaak goedkoper en sneller en soms, bij zware en volumineuze goederen, ook de enige mogelijkheid.

Visweg
De vis uit Egmond aan Zee moest vers of gedroogd snel over de weg naar een stet worden vervoerd. Richting Alkmaar zal dit in Egmond aan de Hoef zijn gebeurd. Maar in Egmond Binnen vind je een Visweg, in Limmen ook. Aangezien de Visweg in Egmond Binnen Noord-Zuid verloopt en zo kan aansluiten op de Limmerweg, de Zanddijk en vervolgens de Visweg in Limmen is het aannemelijk te veronderstellen dat het een en dezelfde route betreft, van Egmond aan Zee naar het Dusseldorper stet in het huidige Limmen. Van hier kon de vis per schip verder worden vervoerd naar bijv. Amsterdam, Utrecht en verderop  (Druijven, 2001). De naam Visweg suggereert dat het om aanzienlijke hoeveelheden vis ging.

 

Kalkovens