De Kalkoven aan de Hoevervaart

Op enkele oude kaarten is een kalkoven getekend aan de Hoevervaart in Alkmaar. Hij heeft altijd gelegen binnen de banne (het gebied) van Alkmaar, vlak bij de grens met Heiloo. Maar de plek van de oven is ook wel grondgebied van Heiloo geweest als gevolg van grenswijzigingen.

Bij de brug

Bij de brug

Hiernaast staat een detail uit de kaart van Zoutman (1642) van de drooggelegde Egmondermeer met de ligging van de oven. Zoutman baseerde  de kaart op metingen van Gerrit Dirksz. Langedijk in 1574, kort na de drooglegging (1555) en het beleg van Alkmaar (1573).

Zoutman tekende de kaart pas in 1642, dus hij kan best de kalkoven als oriëntatiepunt hebben toegevoegd. De oven ligt hier aan de zuidoostkant van de brug, dus aan de kant waar tot 1571 het Regulieren klooster lag. In het begin van de 20e eeuw stond daar café “de Hopende Visser”.

De oudste nu bekende geschreven vermelding van de ovens blijkt uit 1611 te zijn (Bootsma 1994):

1611 Schepenrol Heiloo: Jan Symonsz Wielmaker wonend bij den Calckoven bij banne van Alcmaar

De jongste vermelding (1654) die Bootsma vond in de archieven ven Heiloo was:

1643 (boek F No10v) Reijer Aeriaensz tegenw. in de Verendebroeck transporteert aan Jan Lourisz buierman bij de Kallekoven – een stukje geestland enz.
Hierbij 1647 (boek F pg 60 v) transport is een kroft aan de kinderen van Jan Lourisz in zijn leven wonende bij die Kallekoven,
nogmaals 1649 (boek F pg 42) de nagelaten dochters van enz “bij de Kalckoven”,
nog 1654 boek F pg 137 (schoonzoon).

Bootsma meldt: De Verpondingsboeken van Heiloo noemen in 1686 en 1721 een “huis in de Kalkoven” en in 1750 niet meer. Parallel daarmee noemen Morgenboeken van 1720 en 1732 “de Werf van Cornelis Kalkoven” (grond 250 roeden) maar dat in 1757 noemt niets.

Kennelijk was de kalkoven toen al weg. Dat zal ook te maken hebben gehad met de ongunstige ligging: de rook en de stank waren hinderlijk voor de stad. De kalkovens bij de Voormeer lagen veel gunstiger voor de wind.

De letter S in Kalkovensbrug is trouwens geen meervoud-s, maar meer de aanduiding ‘van’ of ‘bij’.

Kadasterkaart (Minuutplan) Heiloo, Sectie A, blad 01, 1811-1832. Percelen bij de Kalkovensbrug.

Kadasterkaart (Minuutplan) Heiloo, Sectie A, blad 01, 1811-1832.
Percelen bij de Kalkovensbrug.

Op de  Kadasterkaart uit 1811-1832 zien we de percelen die overeenkomen met de plek op de kaart van Zoutman waarop de kalkoven is ingetekend: 17, 18 en 19, met op 19 een gebouw, het toenmalige café. De percelen lagen toen op het grondgebied van Heiloo. De Kalkovensweg er langs ligt op het grondgebied van Alkmaar, de grens is aangegeven met -.-.-. De letter I op perceel 17 is onduidelijk: een put of een drinkpoel? Op het noordelijk  aangrenzende kaartdeel (hier rechts) dat behoort bij Alkmaar is te zien dat langs de Kalkovensweg richting Westerweg een vaart ligt, een zandvaart. Daarvan waren er meer, o.a. bij Kranenbroek en bij Etgroet. Deze vaart staat aangegeven op de kaart van de Onbedijkte Egmondermeer van Laurens Pietersz van vóór 1564.

de Zandvaart in de tijd van de onbedijkte Egmondermeer

de Zandvaart in de tijd van de onbedijkte Egmondermeer

pano

De Plek van de voormalige kalkoven

Als we de topografische kaart van vóór de aanleg van het zuidelijke deel van de wijk de Hoef leggen naast een kaart van er ná, is te zien dat de Hoevervaart daar een stukje naar het oosten is verlegd. Waarschijnlijk om hem recht te trekken en ruimte te maken voor een doorgaande weg in de wijk.

 

De vergelijking leert dat de plek van de kalkoven zich nu bevindt in een kaal plantsoentje bij de Aert de Gelderlaan ten westen van de vaart. De laan ligt daar over het oude tracé van de vaart.

Locatie Kalkovensbrug op kaarten voor en na de sloop. Iets ten ZO daarvan lagen de ovens, dicht bij het water. (klik voor vergroting)

 

Buren
De kalkoven lag bij het buurtschap Varnebroek.
De stolpboerderij Varnebroek aan de Westerweg bestaat nu nog. Richting Heiloo lag het kasteel Kranenbroek, nu ligt boerderij Vredenoord op deze plek. Het klooster De Blinken van de Regulieren was al weg toen de kalkoven verscheen in de annalen.